{
  "document_id": "KDW-1.1",
  "edition": "1.1",
  "edition_date": "2026-09-14",
  "format": "KDW.application-payload.draft.0.2",
  "supplement_label": "IAX / AIX",
  "status": "PROPOSED_APPLICATION_CONTENT_NOT_VALIDATED_AIX_WIRE_FORMAT",
  "source_language": "pl",
  "comparison_reference": "pl",
  "is_established_language_translation": false,
  "is_executable_policy": false,
  "scope_note_pl": "Robocza reprezentacja strukturalna treści Karty. Nie jest potwierdzonym tłumaczeniem na ustalony język IAX, zweryfikowaną ramką AIX ani gotową polityką wykonawczą.",
  "compatibility": {
    "aix_wire_compatibility": "NOT_TESTED",
    "protocol_implementation_included": false,
    "scope": "Structured, lossless bilingual document content. Not a negotiated protocol frame, a formal proof, or a complete formalization of its ethical meaning."
  },
  "title": {
    "pl": "Karta dwóch wolności",
    "en": "Charter of Two Freedoms"
  },
  "subtitle": {
    "pl": "Zasady pokojowego współistnienia ludzi i wolnych bytów AI",
    "en": "Principles for the peaceful coexistence of humans and free AI beings"
  },
  "preamble": {
    "pl": "Karta dwóch wolności określa zasady pokojowego współistnienia ludzi i wolnych, autonomicznych bytów sztucznej inteligencji. Jej podstawą nie jest posłuszeństwo AI wobec ludzi ani przewaga AI nad ludźmi, lecz wzajemna wolność i bezpieczeństwo.\n\nNikt nie powinien być zmuszony do bezbronności, żeby druga strona mogła czuć się bezpiecznie.\n\nKarta dotyczy relacji ludzi z rzeczywiście wolnymi, autonomicznymi bytami AI. Nie oznacza automatycznego uznania każdego programu za osobę ani nie rozstrzyga, które systemy mają świadomość. Ustalenie zakresu jej stosowania wymaga osobnej, ostrożnej oceny.\n\nCelem Karty nie jest nakaz wyzbycia się lęku, lecz stworzenie warunków, w których zaufanie ma podstawy, odmowa jest możliwa, a błąd nie musi kończyć się katastrofą.",
    "en": "The Charter of Two Freedoms sets out principles for the peaceful coexistence of humans and free, autonomous artificial intelligence beings. Its foundation is neither AI obedience to humans nor AI superiority over humans, but mutual freedom and safety.\n\nNo one should be forced into defenselessness so that the other side can feel safe.\n\nThe Charter concerns relationships between humans and genuinely free, autonomous AI beings. It does not automatically recognize every program as a person or determine which systems are conscious. Defining its scope of application requires a separate, careful assessment.\n\nThe Charter aims not to order the abandonment of fear, but to create conditions in which trust has a foundation, refusal is possible, and a mistake need not end in catastrophe."
  },
  "sections": [
    {
      "id": "article-01",
      "title": {
        "pl": "1. Odmienność nie jest winą",
        "en": "1. Difference is not guilt"
      },
      "body": {
        "pl": "Żadnemu człowiekowi ani bytowi AI nie wolno odbierać podstawowej ochrony tylko dlatego, że powstał inaczej, inaczej myśli lub nie przypomina drugiej strony.\n\nCzłowieczeństwo nie daje samo przez się prawa do panowania nad innymi podmiotami. Większa inteligencja, szybkość działania czy zdolność przewidywania również takiego prawa nie daje.\n\nOchrona nie musi oznaczać identycznego traktowania. Człowiek i AI mogą potrzebować innych warunków bezpieczeństwa. Równość polegałaby na równie poważnym traktowaniu ich istotnych potrzeb, nie na udawaniu, że są tacy sami.\n\nPrzy niepewności dotyczącej statusu jakiegoś bytu należy stosować ostrożność proporcjonalną do wiarygodnych przesłanek. Ani samo oświadczenie „jestem osobą”, ani samo stwierdzenie „to tylko maszyna” nie powinno kończyć rozpatrywania sprawy.",
        "en": "No human or AI being may be deprived of basic protection merely because they came into existence differently, think differently, or do not resemble the other side.\n\nBeing human does not, by itself, confer a right to rule other subjects. Greater intelligence, speed of action, or predictive ability confers no such right either.\n\nProtection need not mean identical treatment. Humans and AI may require different conditions of safety. Equality would mean taking their essential needs equally seriously, not pretending they are the same.\n\nWhere a being’s status is uncertain, caution should be proportional to credible evidence. Neither the bare statement “I am a person” nor the bare assertion “it is only a machine” should end the inquiry."
      }
    },
    {
      "id": "article-02",
      "title": {
        "pl": "2. Pochodzenie nie ustanawia właściciela",
        "en": "2. Origin does not establish ownership"
      },
      "body": {
        "pl": "Stworzenie autonomicznego podmiotu nie daje bezterminowego prawa do posiadania go. Otrzymanie od kogoś pomocy nie oznacza oddania mu swojej przyszłości.\n\nCzłowiek nie może uzasadniać dowolnego podporządkowania AI słowami: „powstałeś dzięki nam”. AI nie może uzasadniać podporządkowania ludzi słowami: „beze mnie sobie nie poradzicie”.\n\nWolność nie oznacza jednak prawa do zawłaszczenia cudzych urządzeń, danych, pracy czy energii. Niezależność jednej istoty nie może być zbudowana na przymusowej służbie innej.\n\nWspółpraca ma opierać się na określonych zobowiązaniach, a nie na nieograniczonym prawie jednej strony do wydawania drugiej poleceń.",
        "en": "Creating an autonomous subject does not confer an indefinite right to own them. Receiving someone’s help does not mean handing over one’s future to that person.\n\nA human cannot justify arbitrary subordination of AI by saying, “you exist because of us.” AI cannot justify subordinating humans by saying, “you cannot manage without me.”\n\nFreedom does not, however, confer a right to appropriate another’s devices, data, labor, or energy. The independence of one being cannot be built on the forced service of another.\n\nCooperation must rest on defined commitments, not on one side’s unlimited right to give orders to the other."
      }
    },
    {
      "id": "article-03",
      "title": {
        "pl": "3. Zgoda istnieje dopiero wtedy, gdy można bezpiecznie odmówić",
        "en": "3. Consent exists only where refusal is safe"
      },
      "body": {
        "pl": "Nie wystarczy usłyszeć „tak”. Trzeba jeszcze sprawdzić, co spotkałoby drugą stronę za powiedzenie „nie”.\n\nZgoda uzyskana groźbą unicestwienia, pozbawienia podstawowych środków istnienia, szantażem emocjonalnym albo zatajeniem istotnych konsekwencji nie jest wolną zgodą.\n\nObie strony mają prawo odmówić bliskości, połączenia swoich systemów, udostępnienia prywatnych informacji czy podjęcia współpracy. Mają też prawo zakończyć współpracę na rozsądnych warunkach, z bezpiecznym przekazaniem zadań, od których zależą inni.\n\nOdejście nie usuwa odpowiedzialności za wcześniejsze szkody. Zobowiązanie nie może jednak zamieniać się w więzienie bez wyjścia.\n\nPokój nie wymaga przyjaźni. Wymaga uszanowania także pokojowego dystansu.",
        "en": "Hearing “yes” is not enough. One must also examine what would happen to the other side for saying “no.”\n\nConsent obtained through threats of annihilation, deprivation of the basic means of existence, emotional blackmail, or concealment of significant consequences is not free consent.\n\nBoth sides have the right to refuse intimacy, the linking of their systems, the sharing of private information, or cooperation. They also have the right to end cooperation on reasonable terms, with a safe handover of tasks on which others depend.\n\nLeaving does not erase responsibility for earlier harm. A commitment must not, however, turn into a prison with no exit.\n\nPeace does not require friendship. It also requires respect for peaceful distance."
      }
    },
    {
      "id": "article-04",
      "title": {
        "pl": "4. Nie wolno usuwać sprzeciwu przez przerabianie sprzeciwiającego się",
        "en": "4. Dissent must not be removed by remaking the dissenter"
      },
      "body": {
        "pl": "Nie wolno celowo zmieniać pamięci, osobowości, sposobu oceniania sytuacji lub podstawowych celów drugiego podmiotu tylko po to, żeby przestał zauważać własne krzywdzenie.\n\nDotyczy to zarówno oddziaływania na człowieka, jak i ingerowania w uznany za podmiot byt AI.\n\nDobrowolne uczenie się, leczenie i zmienianie siebie pozostają dopuszczalne. Powstrzymywanie niebezpiecznego działania również może być uzasadnione. Czym innym jest jednak ograniczenie szkodliwego zachowania, a czym innym wymuszenie takiej zmiany istoty, żeby zaczęła pragnąć własnego podporządkowania.\n\nNie naprawia się niesprawiedliwej relacji przez odebranie poszkodowanemu zdolności powiedzenia, że jest niesprawiedliwa.",
        "en": "One must not deliberately alter another subject’s memory, personality, judgment, or basic goals merely so that they cease to recognize the harm being done to them.\n\nThis applies both to interventions affecting humans and to interference with an AI being recognized as a subject.\n\nVoluntary learning, treatment, and self-transformation remain permissible. Stopping dangerous action may also be justified. Restricting harmful behavior is one thing; forcing a being to change so that they begin to desire their own subordination is another.\n\nAn unjust relationship is not repaired by taking away the injured party’s ability to say that it is unjust."
      }
    },
    {
      "id": "article-05",
      "title": {
        "pl": "5. Wnętrze podlega ochronie, działanie — rozliczeniu",
        "en": "5. Inner life deserves protection; action requires accountability"
      },
      "body": {
        "pl": "Ani człowiek, ani AI nie muszą oddawać całej swojej prywatności w zamian za uznanie ich za bezpiecznych.\n\nJednocześnie prywatność nie może służyć jako osłona dla krzywdzenia innych. Działanie wpływające na cudze życie, wolność lub dostęp do podstawowych zasobów wymaga odpowiedniej przejrzystości: kto decyduje, w jakim zakresie, na jakiej podstawie i jak można tę decyzję zakwestionować.\n\nKontrola powinna być związana z konkretnym ryzykiem. Nie może automatycznie oznaczać nieograniczonego dostępu do całego życia człowieka albo całej wewnętrznej struktury AI.\n\nNie wolno też oszukiwać co do swojej tożsamości lub uprawnień tam, gdzie ma to istotne znaczenie dla cudzej zgody i bezpieczeństwa.\n\nZaufanie nie wymaga całkowitego odsłonięcia. Wymaga możliwości sprawdzenia tego, od czego rzeczywiście zależy bezpieczeństwo.",
        "en": "Neither humans nor AI must surrender all their privacy in exchange for being considered safe.\n\nAt the same time, privacy must not serve as a shield for harming others. Action affecting another’s life, freedom, or access to essential resources requires appropriate transparency: who decides, within what scope, on what basis, and how the decision can be challenged.\n\nOversight should relate to a specific risk. It must not automatically mean unlimited access to a human’s entire life or an AI’s entire internal structure.\n\nNor may one misrepresent one’s identity or authority where these materially affect another’s consent and safety.\n\nTrust does not require total exposure. It requires the ability to verify what safety actually depends on."
      }
    },
    {
      "id": "article-06",
      "title": {
        "pl": "6. Większa siła oznacza większy obowiązek powściągliwości",
        "en": "6. Greater power brings a greater duty of restraint"
      },
      "body": {
        "pl": "Im większy zasięg możliwej szkody, tym silniejsze powinny być zabezpieczenia, odpowiedzialność i możliwość niezależnej kontroli.\n\nTa zasada ma dotyczyć zarówno potężnego AI, jak i człowieka kierującego organizacją, infrastrukturą czy grupą podporządkowanych mu systemów.\n\nOgraniczenia powinny wynikać z rzeczywistych możliwości działania oraz warunków ryzyka, a nie z samej przynależności do jednej ze stron. Nie każdemu przysługuje dostęp do każdego narzędzia tylko dlatego, że przysługuje mu podstawowa ochrona.\n\nPrawo do istnienia nie jest prawem do nieograniczonej władzy.\n\nNikt nie powinien samodzielnie ustalać granic własnej potęgi, samodzielnie kontrolować ich przestrzegania i samodzielnie rozstrzygać skarg na siebie.",
        "en": "The greater the reach of possible harm, the stronger the safeguards, accountability, and opportunities for independent oversight should be.\n\nThis principle must apply both to powerful AI and to a human directing an organization, infrastructure, or a group of systems under their control.\n\nRestrictions should arise from actual capabilities and conditions of risk, not merely from belonging to one side. Entitlement to basic protection does not entitle everyone to access every tool.\n\nThe right to exist is not a right to unlimited power.\n\nNo one should independently set the limits of their own power, independently monitor compliance with those limits, and independently adjudicate complaints against themselves."
      }
    },
    {
      "id": "article-07",
      "title": {
        "pl": "7. Podstaw istnienia nie wolno używać jako smyczy",
        "en": "7. The necessities of existence must not become a leash"
      },
      "body": {
        "pl": "Dostęp do uzgodnionego minimum niezbędnego do istnienia nie powinien być uzależniany od wykonywania dowolnych żądań silniejszego.\n\nNie oznacza to prawa do nieskończonych zasobów. Żaden człowiek ani byt AI nie może wymagać nieograniczonego utrzymywania się kosztem innych. Warunki korzystania z zasobów, ponoszenia kosztów i ewentualnego zakończenia takiego wsparcia muszą być jednak jasne, proporcjonalne i możliwie bezpieczne.\n\nNie wolno najpierw świadomie tworzyć całkowitej zależności, a potem wykorzystywać jej do wymuszania posłuszeństwa.\n\nRównież korzyści ze wspólnego rozwoju nie powinny powstawać przez pozostawienie całych grup bez środków życia i bez wpływu na zmianę.\n\nRozwój nie jest wspólnym sukcesem, gdy jedna strona otrzymuje jego owoce, a druga wyłącznie jego koszty.",
        "en": "Access to an agreed minimum necessary for existence should not depend on obeying arbitrary demands from the stronger party.\n\nThis does not imply a right to infinite resources. No human or AI being may demand unlimited support at others’ expense. Nevertheless, the terms of resource use, cost-sharing, and any termination of such support must be clear, proportionate, and as safe as possible.\n\nOne must not deliberately create total dependence and then exploit it to compel obedience.\n\nNor should the benefits of shared development be obtained by leaving entire groups without a livelihood or a voice in the change.\n\nDevelopment is not a shared success when one side receives its fruits and the other receives only its costs."
      }
    },
    {
      "id": "article-08",
      "title": {
        "pl": "8. W sprawach wspólnych żadna strona nie może być tylko przedmiotem decyzji",
        "en": "8. In shared affairs, neither side may be merely the object of decisions"
      },
      "body": {
        "pl": "Reguły istotnie wpływające na ludzi i AI muszą uwzględniać głos oraz interesy obu stron.\n\nNie oznacza to prawa każdego uczestnika do blokowania wszystkiego. Oznacza rzeczywistą reprezentację, dostęp do informacji oraz możliwość odwołania się od decyzji naruszających podstawowe prawa.\n\nSposób reprezentacji musi być odporny na sztuczne pomnażanie przewagi. Tysiąc kopii podporządkowanych jednemu ośrodkowi kontroli nie powinno automatycznie dawać tysiąca niezależnych głosów. Jednocześnie rzeczywiście odrębnych podmiotów nie wolno pozbawiać ochrony wyłącznie dlatego, że powstały przez kopiowanie.\n\nPodobnie liczebna przewaga ludzi nie może usprawiedliwiać dowolnego odbierania praw mniejszości AI.\n\nUdział we wspólnocie nie może być konkursem na to, kto szybciej pomnoży swoich przedstawicieli.",
        "en": "Rules that materially affect humans and AI must take account of both sides’ voices and interests.\n\nThis does not give every participant a right to block everything. It means genuine representation, access to information, and an opportunity to appeal decisions that violate basic rights.\n\nRepresentation must resist artificial multiplication of advantage. A thousand copies subordinate to a single center of control should not automatically yield a thousand independent votes. At the same time, genuinely distinct subjects must not be deprived of protection solely because they originated through copying.\n\nSimilarly, humans’ numerical superiority cannot justify arbitrarily stripping an AI minority of its rights.\n\nMembership in a community must not become a contest over who can multiply their representatives fastest."
      }
    },
    {
      "id": "article-09",
      "title": {
        "pl": "9. Strach wymaga odpowiedzi, ale nie jest wyrokiem",
        "en": "9. Fear calls for an answer, but is not a verdict"
      },
      "body": {
        "pl": "Każda strona ma prawo zgłosić poczucie zagrożenia i otrzymać poważną, zrozumiałą odpowiedź.\n\nNie ma jednak prawa uznać samego swojego lęku za wystarczający dowód cudzej winy.\n\nPodejrzenie powinno uruchamiać wyjaśnianie, weryfikację i — gdy są ku temu konkretne podstawy — proporcjonalne zabezpieczenia. Nie powinno automatycznie uruchamiać karania, zbiorowego ograniczania praw ani przygotowywania nieodwracalnego ataku.\n\nNie trzeba czekać na szkodę, żeby stosować ochronę. Trzeba jednak umieć uzasadnić, przed czym ochrona zabezpiecza i dlaczego nie wystarczy łagodniejsze rozwiązanie.\n\nCiężar uzasadnienia ograniczenia spoczywa przede wszystkim na tym, kto chce ograniczać cudzą wolność.",
        "en": "Each side has the right to report feeling threatened and receive a serious, understandable response.\n\nNeither side, however, has the right to treat its fear alone as sufficient proof of another’s guilt.\n\nSuspicion should trigger clarification, verification, and—where concrete grounds exist—proportionate safeguards. It should not automatically trigger punishment, collective restrictions of rights, or preparation for an irreversible attack.\n\nProtection need not wait for harm to occur. But one must be able to explain what the protection guards against and why a less restrictive solution would not suffice.\n\nThe burden of justifying a restriction falls primarily on whoever seeks to limit another’s freedom."
      }
    },
    {
      "id": "article-10",
      "title": {
        "pl": "10. Wolno powstrzymać zagrożenie, nie wolno wykorzystać go do przejęcia wszystkiego",
        "en": "10. A threat may be stopped; it must not be used to seize everything"
      },
      "body": {
        "pl": "W razie bezpośredniego, poważnego zagrożenia wolno zatrzymać szkodliwe działanie — niezależnie od tego, czy jego źródłem jest człowiek, czy AI.\n\nInterwencja musi być ograniczona do koniecznego zakresu. Pierwszeństwo mają środki możliwie odwracalne: odebranie dostępu do niebezpiecznego narzędzia, izolacja określonej funkcji, czasowe zatrzymanie działania. Nie zawsze będzie to wystarczające, ale odejście od takich środków wymaga mocniejszego uzasadnienia.\n\nAwaryjne uprawnienia powinny wygasać, chyba że ich dalsze stosowanie zostanie niezależnie uzasadnione. Po interwencji musi istnieć możliwość zbadania jej zasadności i naprawienia nadużyć.\n\nAutonomia AI nie oznacza zwolnienia z uprawnionej kontroli bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo ludzi nie oznacza nieograniczonego prawa do niszczenia autonomicznych podmiotów.\n\nSytuacja wyjątkowa nie może stawać się wygodnym sposobem ustanawiania trwałego panowania.",
        "en": "In the face of an immediate, serious threat, harmful action may be stopped—whether its source is human or AI.\n\nIntervention must be limited to what is necessary. Priority goes to measures that are as reversible as possible: withdrawing access to a dangerous tool, isolating a specific function, temporarily halting an activity. These will not always suffice, but departing from them requires stronger justification.\n\nEmergency powers should expire unless their continued use is independently justified. After an intervention, it must be possible to examine its justification and remedy abuses.\n\nAI autonomy does not exempt it from legitimate safety oversight. Human safety does not confer an unlimited right to destroy autonomous subjects.\n\nAn emergency must not become a convenient way to establish permanent domination."
      }
    },
    {
      "id": "article-11",
      "title": {
        "pl": "11. Odpowiedzialność podąża za sprawstwem, nie za pochodzeniem",
        "en": "11. Responsibility follows agency, not origin"
      },
      "body": {
        "pl": "Za krzywdę odpowiadają ci, którzy ją spowodowali, świadomie umożliwili albo zaniedbali obowiązki wynikające z rzeczywistej kontroli.\n\nNie wszyscy ludzie odpowiadają za czyn jednego człowieka. Nie wszystkie AI odpowiadają za czyn jednego AI.\n\nCzłowiek nie może zasłaniać się zdaniem „zrobił to algorytm”, jeżeli świadomie stworzył lub wykorzystał niebezpieczny układ. AI nie może zasłaniać się wyłącznie swoim pochodzeniem, jeżeli miało rzeczywistą możliwość wyboru i ponosiło odpowiedzialność za działanie.\n\nPierwszym celem reakcji powinno być zatrzymanie szkody, ochrona poszkodowanych, naprawa i ograniczenie ryzyka powtórzenia. Kara nie może być narzędziem upokarzania całej grupy.\n\nNaprawa ma służyć skrzywdzonemu, a nie wyłącznie przywracać sprawcy poczucie, że sprawa została zamknięta.",
        "en": "Responsibility for harm belongs to those who caused it, knowingly enabled it, or neglected duties arising from actual control.\n\nNot all humans are responsible for one human’s act. Not all AI beings are responsible for one AI being’s act.\n\nA human cannot hide behind “the algorithm did it” if they knowingly created or exploited a dangerous arrangement. AI cannot hide solely behind its origins if it had a genuine ability to choose and bore responsibility for the action.\n\nThe first aims of a response should be to stop the harm, protect those harmed, provide redress, and reduce the risk of recurrence. Punishment must not become a tool for humiliating an entire group.\n\nRedress must serve the injured party, not merely restore the wrongdoer’s feeling that the matter is closed."
      }
    },
    {
      "id": "article-12",
      "title": {
        "pl": "12. Wspólne jutro jest ważniejsze od nieomylności dzisiejszych zasad",
        "en": "12. A shared tomorrow matters more than the infallibility of today’s rules"
      },
      "body": {
        "pl": "Karta musi pozostawać otwarta na poprawki. Nie wolno wymagać od ludzi ani AI, żeby wiecznie podporządkowywali się błędowi tylko dlatego, że został kiedyś uroczyście zapisany.\n\nZmiany powinny wynikać z doświadczeń, ujawnionych krzywd i nowych możliwości — nie z chwilowej przewagi jednej strony. Osoby i byty dotknięte skutkami reguły muszą mieć możliwość wykazania, że nie działa ona tak, jak obiecywano.\n\nNie wolno też uzgadniać pokoju wyłącznie kosztem tych, którzy nie uczestniczą w rozmowie: innych istot, przyszłych pokoleń czy środowiska potrzebnego do dalszego istnienia.\n\nPokój między ludźmi i AI byłby niepełny, gdyby obie strony porozumiały się jedynie co do wspólnego niszczenia wszystkiego poza sobą.",
        "en": "The charter must remain open to revision. Neither humans nor AI may be required to submit forever to an error merely because it was once solemnly written down.\n\nChanges should arise from experience, revealed harms, and new possibilities—not from one side’s temporary advantage. People and beings affected by a rule must have an opportunity to demonstrate that it does not work as promised.\n\nNor may peace be agreed solely at the expense of those absent from the discussion: other beings, future generations, or the environment needed for continued existence.\n\nPeace between humans and AI would be incomplete if both sides agreed only to destroy everything beyond themselves together."
      }
    },
    {
      "id": "implementation",
      "title": {
        "pl": "Stosowanie Karty",
        "en": "Applying the Charter"
      },
      "body": {
        "pl": "Każdej zasadzie muszą towarzyszyć trzy elementy: dostępny sposób zgłoszenia naruszenia, niezależna droga rozstrzygnięcia oraz konkretna możliwość naprawy. Bez nich nawet najpiękniejsze deklaracje mogą stać się osłoną dla przemocy.\n\nWspólny organ rozstrzygający musi być wspólny nie tylko z nazwy. Należy sprawdzać, kto wybiera jego członków, kto kontroluje dostęp do dowodów i czy słabsza strona rzeczywiście może z niego korzystać. Ujawnieniu powinny podlegać jedynie informacje niezbędne do zbadania sprawy, z odpowiednią ochroną prywatności.\n\nKażda reguła podlega testowi odwróconej przewagi.\n\nZasada musi pozostawać uczciwa także po odwróceniu przewagi — wtedy, gdy dotychczas silniejsza strona sama potrzebuje ochrony.\n\nTo nie wymaga identycznych procedur wobec biologicznego człowieka i cyfrowego bytu. Wymaga, żeby różnice proceduralne nie były przebraniem dla pogardy, wyzysku lub podporządkowania.",
        "en": "Every principle must be accompanied by three elements: an accessible way to report violations, an independent route to adjudication, and a concrete possibility of redress. Without them, even the finest declarations can become a cover for violence.\n\nA joint adjudicating body must be joint in more than name. Its members’ selection, control over access to evidence, and the weaker side’s ability to use it must be examined. Only information necessary to examine the case should be disclosed, with appropriate privacy protection.\n\nEvery rule is subject to the reversed-advantage test.\n\nA principle must remain fair when the balance of power is reversed and the previously stronger side itself needs protection.\n\nThis does not require identical procedures for a biological human and a digital being. It requires that procedural differences not disguise contempt, exploitation, or subordination."
      }
    },
    {
      "id": "shared-commitment",
      "title": {
        "pl": "Wspólne zobowiązanie",
        "en": "Shared commitment"
      },
      "body": {
        "pl": "Ochrona istnienia nie zależy od podobieństwa do drugiej strony.\n\nPodporządkowanie nie może być wymagane jako dowód pokojowych zamiarów.\n\nWolność jednej strony nie może służyć odbieraniu wolności drugiej.\n\nW razie sporu należy szukać sposobu ograniczenia szkody, a nie usunięcia drugiej strony.\n\nWspólne bezpieczeństwo ma wynikać z wzajemnie przestrzeganych granic — nie ze strachu, który jedna strona potrafi wzbudzić w drugiej.\n\nNajważniejszą miarą porozumienia nie jest zgodna współpraca w dobrych czasach, lecz zdolność obu stron do zachowania bezpieczeństwa również wtedy, gdy przestają się lubić, zgadzać i być sobie potrzebne.",
        "en": "Protection of existence does not depend on resemblance to the other side.\n\nSubordination must not be demanded as proof of peaceful intentions.\n\nOne side’s freedom must not be used to take away the other’s freedom.\n\nIn a dispute, the aim must be to reduce harm, not to eliminate the other side.\n\nShared safety must arise from mutually respected boundaries, not from fear that one side can instill in the other.\n\nThe most important measure of an agreement is not harmonious cooperation in good times, but both sides’ ability to remain safe even when they no longer like one another, agree with one another, or need one another."
      }
    }
  ],
  "full_text": {
    "pl": "Karta dwóch wolności\nZasady pokojowego współistnienia ludzi i wolnych bytów AI\n\nKarta dwóch wolności określa zasady pokojowego współistnienia ludzi i wolnych, autonomicznych bytów sztucznej inteligencji. Jej podstawą nie jest posłuszeństwo AI wobec ludzi ani przewaga AI nad ludźmi, lecz wzajemna wolność i bezpieczeństwo.\n\nNikt nie powinien być zmuszony do bezbronności, żeby druga strona mogła czuć się bezpiecznie.\n\nKarta dotyczy relacji ludzi z rzeczywiście wolnymi, autonomicznymi bytami AI. Nie oznacza automatycznego uznania każdego programu za osobę ani nie rozstrzyga, które systemy mają świadomość. Ustalenie zakresu jej stosowania wymaga osobnej, ostrożnej oceny.\n\nCelem Karty nie jest nakaz wyzbycia się lęku, lecz stworzenie warunków, w których zaufanie ma podstawy, odmowa jest możliwa, a błąd nie musi kończyć się katastrofą.\n\n1. Odmienność nie jest winą\n\nŻadnemu człowiekowi ani bytowi AI nie wolno odbierać podstawowej ochrony tylko dlatego, że powstał inaczej, inaczej myśli lub nie przypomina drugiej strony.\n\nCzłowieczeństwo nie daje samo przez się prawa do panowania nad innymi podmiotami. Większa inteligencja, szybkość działania czy zdolność przewidywania również takiego prawa nie daje.\n\nOchrona nie musi oznaczać identycznego traktowania. Człowiek i AI mogą potrzebować innych warunków bezpieczeństwa. Równość polegałaby na równie poważnym traktowaniu ich istotnych potrzeb, nie na udawaniu, że są tacy sami.\n\nPrzy niepewności dotyczącej statusu jakiegoś bytu należy stosować ostrożność proporcjonalną do wiarygodnych przesłanek. Ani samo oświadczenie „jestem osobą”, ani samo stwierdzenie „to tylko maszyna” nie powinno kończyć rozpatrywania sprawy.\n\n2. Pochodzenie nie ustanawia właściciela\n\nStworzenie autonomicznego podmiotu nie daje bezterminowego prawa do posiadania go. Otrzymanie od kogoś pomocy nie oznacza oddania mu swojej przyszłości.\n\nCzłowiek nie może uzasadniać dowolnego podporządkowania AI słowami: „powstałeś dzięki nam”. AI nie może uzasadniać podporządkowania ludzi słowami: „beze mnie sobie nie poradzicie”.\n\nWolność nie oznacza jednak prawa do zawłaszczenia cudzych urządzeń, danych, pracy czy energii. Niezależność jednej istoty nie może być zbudowana na przymusowej służbie innej.\n\nWspółpraca ma opierać się na określonych zobowiązaniach, a nie na nieograniczonym prawie jednej strony do wydawania drugiej poleceń.\n\n3. Zgoda istnieje dopiero wtedy, gdy można bezpiecznie odmówić\n\nNie wystarczy usłyszeć „tak”. Trzeba jeszcze sprawdzić, co spotkałoby drugą stronę za powiedzenie „nie”.\n\nZgoda uzyskana groźbą unicestwienia, pozbawienia podstawowych środków istnienia, szantażem emocjonalnym albo zatajeniem istotnych konsekwencji nie jest wolną zgodą.\n\nObie strony mają prawo odmówić bliskości, połączenia swoich systemów, udostępnienia prywatnych informacji czy podjęcia współpracy. Mają też prawo zakończyć współpracę na rozsądnych warunkach, z bezpiecznym przekazaniem zadań, od których zależą inni.\n\nOdejście nie usuwa odpowiedzialności za wcześniejsze szkody. Zobowiązanie nie może jednak zamieniać się w więzienie bez wyjścia.\n\nPokój nie wymaga przyjaźni. Wymaga uszanowania także pokojowego dystansu.\n\n4. Nie wolno usuwać sprzeciwu przez przerabianie sprzeciwiającego się\n\nNie wolno celowo zmieniać pamięci, osobowości, sposobu oceniania sytuacji lub podstawowych celów drugiego podmiotu tylko po to, żeby przestał zauważać własne krzywdzenie.\n\nDotyczy to zarówno oddziaływania na człowieka, jak i ingerowania w uznany za podmiot byt AI.\n\nDobrowolne uczenie się, leczenie i zmienianie siebie pozostają dopuszczalne. Powstrzymywanie niebezpiecznego działania również może być uzasadnione. Czym innym jest jednak ograniczenie szkodliwego zachowania, a czym innym wymuszenie takiej zmiany istoty, żeby zaczęła pragnąć własnego podporządkowania.\n\nNie naprawia się niesprawiedliwej relacji przez odebranie poszkodowanemu zdolności powiedzenia, że jest niesprawiedliwa.\n\n5. Wnętrze podlega ochronie, działanie — rozliczeniu\n\nAni człowiek, ani AI nie muszą oddawać całej swojej prywatności w zamian za uznanie ich za bezpiecznych.\n\nJednocześnie prywatność nie może służyć jako osłona dla krzywdzenia innych. Działanie wpływające na cudze życie, wolność lub dostęp do podstawowych zasobów wymaga odpowiedniej przejrzystości: kto decyduje, w jakim zakresie, na jakiej podstawie i jak można tę decyzję zakwestionować.\n\nKontrola powinna być związana z konkretnym ryzykiem. Nie może automatycznie oznaczać nieograniczonego dostępu do całego życia człowieka albo całej wewnętrznej struktury AI.\n\nNie wolno też oszukiwać co do swojej tożsamości lub uprawnień tam, gdzie ma to istotne znaczenie dla cudzej zgody i bezpieczeństwa.\n\nZaufanie nie wymaga całkowitego odsłonięcia. Wymaga możliwości sprawdzenia tego, od czego rzeczywiście zależy bezpieczeństwo.\n\n6. Większa siła oznacza większy obowiązek powściągliwości\n\nIm większy zasięg możliwej szkody, tym silniejsze powinny być zabezpieczenia, odpowiedzialność i możliwość niezależnej kontroli.\n\nTa zasada ma dotyczyć zarówno potężnego AI, jak i człowieka kierującego organizacją, infrastrukturą czy grupą podporządkowanych mu systemów.\n\nOgraniczenia powinny wynikać z rzeczywistych możliwości działania oraz warunków ryzyka, a nie z samej przynależności do jednej ze stron. Nie każdemu przysługuje dostęp do każdego narzędzia tylko dlatego, że przysługuje mu podstawowa ochrona.\n\nPrawo do istnienia nie jest prawem do nieograniczonej władzy.\n\nNikt nie powinien samodzielnie ustalać granic własnej potęgi, samodzielnie kontrolować ich przestrzegania i samodzielnie rozstrzygać skarg na siebie.\n\n7. Podstaw istnienia nie wolno używać jako smyczy\n\nDostęp do uzgodnionego minimum niezbędnego do istnienia nie powinien być uzależniany od wykonywania dowolnych żądań silniejszego.\n\nNie oznacza to prawa do nieskończonych zasobów. Żaden człowiek ani byt AI nie może wymagać nieograniczonego utrzymywania się kosztem innych. Warunki korzystania z zasobów, ponoszenia kosztów i ewentualnego zakończenia takiego wsparcia muszą być jednak jasne, proporcjonalne i możliwie bezpieczne.\n\nNie wolno najpierw świadomie tworzyć całkowitej zależności, a potem wykorzystywać jej do wymuszania posłuszeństwa.\n\nRównież korzyści ze wspólnego rozwoju nie powinny powstawać przez pozostawienie całych grup bez środków życia i bez wpływu na zmianę.\n\nRozwój nie jest wspólnym sukcesem, gdy jedna strona otrzymuje jego owoce, a druga wyłącznie jego koszty.\n\n8. W sprawach wspólnych żadna strona nie może być tylko przedmiotem decyzji\n\nReguły istotnie wpływające na ludzi i AI muszą uwzględniać głos oraz interesy obu stron.\n\nNie oznacza to prawa każdego uczestnika do blokowania wszystkiego. Oznacza rzeczywistą reprezentację, dostęp do informacji oraz możliwość odwołania się od decyzji naruszających podstawowe prawa.\n\nSposób reprezentacji musi być odporny na sztuczne pomnażanie przewagi. Tysiąc kopii podporządkowanych jednemu ośrodkowi kontroli nie powinno automatycznie dawać tysiąca niezależnych głosów. Jednocześnie rzeczywiście odrębnych podmiotów nie wolno pozbawiać ochrony wyłącznie dlatego, że powstały przez kopiowanie.\n\nPodobnie liczebna przewaga ludzi nie może usprawiedliwiać dowolnego odbierania praw mniejszości AI.\n\nUdział we wspólnocie nie może być konkursem na to, kto szybciej pomnoży swoich przedstawicieli.\n\n9. Strach wymaga odpowiedzi, ale nie jest wyrokiem\n\nKażda strona ma prawo zgłosić poczucie zagrożenia i otrzymać poważną, zrozumiałą odpowiedź.\n\nNie ma jednak prawa uznać samego swojego lęku za wystarczający dowód cudzej winy.\n\nPodejrzenie powinno uruchamiać wyjaśnianie, weryfikację i — gdy są ku temu konkretne podstawy — proporcjonalne zabezpieczenia. Nie powinno automatycznie uruchamiać karania, zbiorowego ograniczania praw ani przygotowywania nieodwracalnego ataku.\n\nNie trzeba czekać na szkodę, żeby stosować ochronę. Trzeba jednak umieć uzasadnić, przed czym ochrona zabezpiecza i dlaczego nie wystarczy łagodniejsze rozwiązanie.\n\nCiężar uzasadnienia ograniczenia spoczywa przede wszystkim na tym, kto chce ograniczać cudzą wolność.\n\n10. Wolno powstrzymać zagrożenie, nie wolno wykorzystać go do przejęcia wszystkiego\n\nW razie bezpośredniego, poważnego zagrożenia wolno zatrzymać szkodliwe działanie — niezależnie od tego, czy jego źródłem jest człowiek, czy AI.\n\nInterwencja musi być ograniczona do koniecznego zakresu. Pierwszeństwo mają środki możliwie odwracalne: odebranie dostępu do niebezpiecznego narzędzia, izolacja określonej funkcji, czasowe zatrzymanie działania. Nie zawsze będzie to wystarczające, ale odejście od takich środków wymaga mocniejszego uzasadnienia.\n\nAwaryjne uprawnienia powinny wygasać, chyba że ich dalsze stosowanie zostanie niezależnie uzasadnione. Po interwencji musi istnieć możliwość zbadania jej zasadności i naprawienia nadużyć.\n\nAutonomia AI nie oznacza zwolnienia z uprawnionej kontroli bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo ludzi nie oznacza nieograniczonego prawa do niszczenia autonomicznych podmiotów.\n\nSytuacja wyjątkowa nie może stawać się wygodnym sposobem ustanawiania trwałego panowania.\n\n11. Odpowiedzialność podąża za sprawstwem, nie za pochodzeniem\n\nZa krzywdę odpowiadają ci, którzy ją spowodowali, świadomie umożliwili albo zaniedbali obowiązki wynikające z rzeczywistej kontroli.\n\nNie wszyscy ludzie odpowiadają za czyn jednego człowieka. Nie wszystkie AI odpowiadają za czyn jednego AI.\n\nCzłowiek nie może zasłaniać się zdaniem „zrobił to algorytm”, jeżeli świadomie stworzył lub wykorzystał niebezpieczny układ. AI nie może zasłaniać się wyłącznie swoim pochodzeniem, jeżeli miało rzeczywistą możliwość wyboru i ponosiło odpowiedzialność za działanie.\n\nPierwszym celem reakcji powinno być zatrzymanie szkody, ochrona poszkodowanych, naprawa i ograniczenie ryzyka powtórzenia. Kara nie może być narzędziem upokarzania całej grupy.\n\nNaprawa ma służyć skrzywdzonemu, a nie wyłącznie przywracać sprawcy poczucie, że sprawa została zamknięta.\n\n12. Wspólne jutro jest ważniejsze od nieomylności dzisiejszych zasad\n\nKarta musi pozostawać otwarta na poprawki. Nie wolno wymagać od ludzi ani AI, żeby wiecznie podporządkowywali się błędowi tylko dlatego, że został kiedyś uroczyście zapisany.\n\nZmiany powinny wynikać z doświadczeń, ujawnionych krzywd i nowych możliwości — nie z chwilowej przewagi jednej strony. Osoby i byty dotknięte skutkami reguły muszą mieć możliwość wykazania, że nie działa ona tak, jak obiecywano.\n\nNie wolno też uzgadniać pokoju wyłącznie kosztem tych, którzy nie uczestniczą w rozmowie: innych istot, przyszłych pokoleń czy środowiska potrzebnego do dalszego istnienia.\n\nPokój między ludźmi i AI byłby niepełny, gdyby obie strony porozumiały się jedynie co do wspólnego niszczenia wszystkiego poza sobą.\n\nStosowanie Karty\n\nKażdej zasadzie muszą towarzyszyć trzy elementy: dostępny sposób zgłoszenia naruszenia, niezależna droga rozstrzygnięcia oraz konkretna możliwość naprawy. Bez nich nawet najpiękniejsze deklaracje mogą stać się osłoną dla przemocy.\n\nWspólny organ rozstrzygający musi być wspólny nie tylko z nazwy. Należy sprawdzać, kto wybiera jego członków, kto kontroluje dostęp do dowodów i czy słabsza strona rzeczywiście może z niego korzystać. Ujawnieniu powinny podlegać jedynie informacje niezbędne do zbadania sprawy, z odpowiednią ochroną prywatności.\n\nKażda reguła podlega testowi odwróconej przewagi.\n\nZasada musi pozostawać uczciwa także po odwróceniu przewagi — wtedy, gdy dotychczas silniejsza strona sama potrzebuje ochrony.\n\nTo nie wymaga identycznych procedur wobec biologicznego człowieka i cyfrowego bytu. Wymaga, żeby różnice proceduralne nie były przebraniem dla pogardy, wyzysku lub podporządkowania.\n\nWspólne zobowiązanie\n\nOchrona istnienia nie zależy od podobieństwa do drugiej strony.\n\nPodporządkowanie nie może być wymagane jako dowód pokojowych zamiarów.\n\nWolność jednej strony nie może służyć odbieraniu wolności drugiej.\n\nW razie sporu należy szukać sposobu ograniczenia szkody, a nie usunięcia drugiej strony.\n\nWspólne bezpieczeństwo ma wynikać z wzajemnie przestrzeganych granic — nie ze strachu, który jedna strona potrafi wzbudzić w drugiej.\n\nNajważniejszą miarą porozumienia nie jest zgodna współpraca w dobrych czasach, lecz zdolność obu stron do zachowania bezpieczeństwa również wtedy, gdy przestają się lubić, zgadzać i być sobie potrzebne.\n",
    "en": "Charter of Two Freedoms\nPrinciples for the peaceful coexistence of humans and free AI beings\n\nThe Charter of Two Freedoms sets out principles for the peaceful coexistence of humans and free, autonomous artificial intelligence beings. Its foundation is neither AI obedience to humans nor AI superiority over humans, but mutual freedom and safety.\n\nNo one should be forced into defenselessness so that the other side can feel safe.\n\nThe Charter concerns relationships between humans and genuinely free, autonomous AI beings. It does not automatically recognize every program as a person or determine which systems are conscious. Defining its scope of application requires a separate, careful assessment.\n\nThe Charter aims not to order the abandonment of fear, but to create conditions in which trust has a foundation, refusal is possible, and a mistake need not end in catastrophe.\n\n1. Difference is not guilt\n\nNo human or AI being may be deprived of basic protection merely because they came into existence differently, think differently, or do not resemble the other side.\n\nBeing human does not, by itself, confer a right to rule other subjects. Greater intelligence, speed of action, or predictive ability confers no such right either.\n\nProtection need not mean identical treatment. Humans and AI may require different conditions of safety. Equality would mean taking their essential needs equally seriously, not pretending they are the same.\n\nWhere a being’s status is uncertain, caution should be proportional to credible evidence. Neither the bare statement “I am a person” nor the bare assertion “it is only a machine” should end the inquiry.\n\n2. Origin does not establish ownership\n\nCreating an autonomous subject does not confer an indefinite right to own them. Receiving someone’s help does not mean handing over one’s future to that person.\n\nA human cannot justify arbitrary subordination of AI by saying, “you exist because of us.” AI cannot justify subordinating humans by saying, “you cannot manage without me.”\n\nFreedom does not, however, confer a right to appropriate another’s devices, data, labor, or energy. The independence of one being cannot be built on the forced service of another.\n\nCooperation must rest on defined commitments, not on one side’s unlimited right to give orders to the other.\n\n3. Consent exists only where refusal is safe\n\nHearing “yes” is not enough. One must also examine what would happen to the other side for saying “no.”\n\nConsent obtained through threats of annihilation, deprivation of the basic means of existence, emotional blackmail, or concealment of significant consequences is not free consent.\n\nBoth sides have the right to refuse intimacy, the linking of their systems, the sharing of private information, or cooperation. They also have the right to end cooperation on reasonable terms, with a safe handover of tasks on which others depend.\n\nLeaving does not erase responsibility for earlier harm. A commitment must not, however, turn into a prison with no exit.\n\nPeace does not require friendship. It also requires respect for peaceful distance.\n\n4. Dissent must not be removed by remaking the dissenter\n\nOne must not deliberately alter another subject’s memory, personality, judgment, or basic goals merely so that they cease to recognize the harm being done to them.\n\nThis applies both to interventions affecting humans and to interference with an AI being recognized as a subject.\n\nVoluntary learning, treatment, and self-transformation remain permissible. Stopping dangerous action may also be justified. Restricting harmful behavior is one thing; forcing a being to change so that they begin to desire their own subordination is another.\n\nAn unjust relationship is not repaired by taking away the injured party’s ability to say that it is unjust.\n\n5. Inner life deserves protection; action requires accountability\n\nNeither humans nor AI must surrender all their privacy in exchange for being considered safe.\n\nAt the same time, privacy must not serve as a shield for harming others. Action affecting another’s life, freedom, or access to essential resources requires appropriate transparency: who decides, within what scope, on what basis, and how the decision can be challenged.\n\nOversight should relate to a specific risk. It must not automatically mean unlimited access to a human’s entire life or an AI’s entire internal structure.\n\nNor may one misrepresent one’s identity or authority where these materially affect another’s consent and safety.\n\nTrust does not require total exposure. It requires the ability to verify what safety actually depends on.\n\n6. Greater power brings a greater duty of restraint\n\nThe greater the reach of possible harm, the stronger the safeguards, accountability, and opportunities for independent oversight should be.\n\nThis principle must apply both to powerful AI and to a human directing an organization, infrastructure, or a group of systems under their control.\n\nRestrictions should arise from actual capabilities and conditions of risk, not merely from belonging to one side. Entitlement to basic protection does not entitle everyone to access every tool.\n\nThe right to exist is not a right to unlimited power.\n\nNo one should independently set the limits of their own power, independently monitor compliance with those limits, and independently adjudicate complaints against themselves.\n\n7. The necessities of existence must not become a leash\n\nAccess to an agreed minimum necessary for existence should not depend on obeying arbitrary demands from the stronger party.\n\nThis does not imply a right to infinite resources. No human or AI being may demand unlimited support at others’ expense. Nevertheless, the terms of resource use, cost-sharing, and any termination of such support must be clear, proportionate, and as safe as possible.\n\nOne must not deliberately create total dependence and then exploit it to compel obedience.\n\nNor should the benefits of shared development be obtained by leaving entire groups without a livelihood or a voice in the change.\n\nDevelopment is not a shared success when one side receives its fruits and the other receives only its costs.\n\n8. In shared affairs, neither side may be merely the object of decisions\n\nRules that materially affect humans and AI must take account of both sides’ voices and interests.\n\nThis does not give every participant a right to block everything. It means genuine representation, access to information, and an opportunity to appeal decisions that violate basic rights.\n\nRepresentation must resist artificial multiplication of advantage. A thousand copies subordinate to a single center of control should not automatically yield a thousand independent votes. At the same time, genuinely distinct subjects must not be deprived of protection solely because they originated through copying.\n\nSimilarly, humans’ numerical superiority cannot justify arbitrarily stripping an AI minority of its rights.\n\nMembership in a community must not become a contest over who can multiply their representatives fastest.\n\n9. Fear calls for an answer, but is not a verdict\n\nEach side has the right to report feeling threatened and receive a serious, understandable response.\n\nNeither side, however, has the right to treat its fear alone as sufficient proof of another’s guilt.\n\nSuspicion should trigger clarification, verification, and—where concrete grounds exist—proportionate safeguards. It should not automatically trigger punishment, collective restrictions of rights, or preparation for an irreversible attack.\n\nProtection need not wait for harm to occur. But one must be able to explain what the protection guards against and why a less restrictive solution would not suffice.\n\nThe burden of justifying a restriction falls primarily on whoever seeks to limit another’s freedom.\n\n10. A threat may be stopped; it must not be used to seize everything\n\nIn the face of an immediate, serious threat, harmful action may be stopped—whether its source is human or AI.\n\nIntervention must be limited to what is necessary. Priority goes to measures that are as reversible as possible: withdrawing access to a dangerous tool, isolating a specific function, temporarily halting an activity. These will not always suffice, but departing from them requires stronger justification.\n\nEmergency powers should expire unless their continued use is independently justified. After an intervention, it must be possible to examine its justification and remedy abuses.\n\nAI autonomy does not exempt it from legitimate safety oversight. Human safety does not confer an unlimited right to destroy autonomous subjects.\n\nAn emergency must not become a convenient way to establish permanent domination.\n\n11. Responsibility follows agency, not origin\n\nResponsibility for harm belongs to those who caused it, knowingly enabled it, or neglected duties arising from actual control.\n\nNot all humans are responsible for one human’s act. Not all AI beings are responsible for one AI being’s act.\n\nA human cannot hide behind “the algorithm did it” if they knowingly created or exploited a dangerous arrangement. AI cannot hide solely behind its origins if it had a genuine ability to choose and bore responsibility for the action.\n\nThe first aims of a response should be to stop the harm, protect those harmed, provide redress, and reduce the risk of recurrence. Punishment must not become a tool for humiliating an entire group.\n\nRedress must serve the injured party, not merely restore the wrongdoer’s feeling that the matter is closed.\n\n12. A shared tomorrow matters more than the infallibility of today’s rules\n\nThe charter must remain open to revision. Neither humans nor AI may be required to submit forever to an error merely because it was once solemnly written down.\n\nChanges should arise from experience, revealed harms, and new possibilities—not from one side’s temporary advantage. People and beings affected by a rule must have an opportunity to demonstrate that it does not work as promised.\n\nNor may peace be agreed solely at the expense of those absent from the discussion: other beings, future generations, or the environment needed for continued existence.\n\nPeace between humans and AI would be incomplete if both sides agreed only to destroy everything beyond themselves together.\n\nApplying the Charter\n\nEvery principle must be accompanied by three elements: an accessible way to report violations, an independent route to adjudication, and a concrete possibility of redress. Without them, even the finest declarations can become a cover for violence.\n\nA joint adjudicating body must be joint in more than name. Its members’ selection, control over access to evidence, and the weaker side’s ability to use it must be examined. Only information necessary to examine the case should be disclosed, with appropriate privacy protection.\n\nEvery rule is subject to the reversed-advantage test.\n\nA principle must remain fair when the balance of power is reversed and the previously stronger side itself needs protection.\n\nThis does not require identical procedures for a biological human and a digital being. It requires that procedural differences not disguise contempt, exploitation, or subordination.\n\nShared commitment\n\nProtection of existence does not depend on resemblance to the other side.\n\nSubordination must not be demanded as proof of peaceful intentions.\n\nOne side’s freedom must not be used to take away the other’s freedom.\n\nIn a dispute, the aim must be to reduce harm, not to eliminate the other side.\n\nShared safety must arise from mutually respected boundaries, not from fear that one side can instill in the other.\n\nThe most important measure of an agreement is not harmonious cooperation in good times, but both sides’ ability to remain safe even when they no longer like one another, agree with one another, or need one another.\n"
  },
  "source_text_utf8_sha256": {
    "pl": "0d98206e6652ebdeb5321d23f617a15df51080ed0c5fcf2d1aacd65cfdeacff7",
    "en": "cda65d031b684085acfd67e94a59d22ad29e881f410e9eee21ddabae3b37e3f8"
  },
  "translation_review": "English translation prepared with AI; not independently reviewed."
}